VODIČ

ZA OSTVARIVANJE PRAVA IZ
PENZIJSKOG I INVALIDSKOG OSIGURANJA

Vodič

 

 

VODIČ

ZA OSTVARIVANJE PRAVA IZ
PENZIJSKOG I INVALIDSKOG OSIGURANJA

Predgovor

Ova brošura je proistekla iz potreba da se osiguranicima, sažeto na jednom mjestu, obezbijede sve neophodne informacije o uslovima za ostvarivanje prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja. Brzo i efikasno ostvarivanje svih prava iz Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju predpostavlja makar minimalna znanja o načinu ostvarivanja ovih prava, adresu za kontakt sa nadležnom institucijom, potrebnu dokumentaciju u procesu sprovođenja penzijskog i invalidskog osiguranja. U brošuri su, radi pojednostavljenja i objašnjenja uslova za ostvarivanje prava, koji se zbog postojanja prelaznog perioda primjene Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju mijenjaju svake kalendarske godine (do isteka prelaznog perioda), date brojne tabele. Osiguranici samo pogledom u tabelu mogu da sagledaju kada ostvaruju uslove za penziju, koji obračunski period im se uzima za izračun visine penzije, na koji način se računa radni vijek, kako se mijenja starosna granica zbog rada na beneficiranim radnim mjestima, kojoj organizacionoj jedinici Fonda PIO treba da podnesu zahtjev i koju dokumentaciju, na koji telefon treba da se obrate za dobijanje informacija u vezi sa pravima iz penzijskog i invalidskog osiguranja i slično.

Osim osnovne funkcije ove brošure da, u skladu sa svojim nazivom, osiguranicima posluži kao " Vodič za ostvarivanje prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja ", ona ima i druge namjene. Ona će poslužiti poslodavcima, menadžmentu, odnosno pravnim službama i svim subjektima koji se susrijeću sa materijom penzijskog i invalidskog osiguranja. Korisna je, svakako, zaposlenim u Fondu PIO i Ministarstvu rada i socijalnog staranja koji rade na primjeni propisa i sprovođenju penzijskog i invalidskog osiguranja. Namijenjena je i subjektima van Crne Gore radi upoznavanja sa našim penzijskim sistemom. U funkciji je i institucija nadležnih za primjenu propisa iz penzijskog i invalidskog osiguranja u državama sa kojima imamo zaključene međunarodne sporazume o socijalnom osiguranju, koje su zbog primjene sporazuma dužne poznavati propise Republike Crne Gore o penzijskom i invalidskom osiguranju.

Kako je u reformskim procesima koji se, u posljednje vrijeme, sve intenzivnije odvijaju u Fondu PIO, stavljen poseban akcenat na javno informisanje, odnose s javnošću, transparentnost i dostupnost svih informacija iz svog djelokruga osiguranicima i korisnicima prava, Fond PIO je, u cilju još bolje informisanosti o pravima i načinu ostvarivanja prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja postavio " Vodič za ostvarivanje prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja " i na svoju internet prezentaciju (website), čime u potpunosti dolazi do izražaja njegova višestruka namjena.

Fond PIO će i ubuduće, polazeći od pune javnosti u radu, nastaviti sa priređivanjem materijala ove namjene kako bi, još više, približio problematiku penzijskog i invalidskog osiguranja osiguranicima i korisnicima prava.

Mr Radoje Žugić

Prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja

Prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja su:

- pravo na penziju ( starosnu , invalidsku ili porodičnu );

- pravo na novčanu naknadu za tjelesno oštećenje;

- pravo na naknadu pogrebnih troškova.

Penzije

Pravo na penziju može ostvariti osiguranik, odnosno član porodice uz ispunjenje uslova propisanih Zakonom o penzijskom i invalidskom osiguranju ("Službeni list RCG", br. 54/03, 39/04, 79/04 i 81/04). Penzija može biti:

- starosna ;

- invalidska ;

- porodična .

SSSDFGGDGDGDGDGDarosnaASD2121GGGHGFGGStarosna penzijaS1SSTAROSNA PENZIJA

Starosna penzija

1) Penzijski staž, staž osiguranja i poseban staž

Da bi osiguranik ostvario pravo na starosnu penziju potrebno je da ispunjava uslove u pogledu navršenih:

- godina života i

- penzijskog staža, odnosno staža osiguranja.

Radi objašnjenja uslova koje osiguranik treba da ispuni da bi stekao pravo na starosnu penziju, neophodno je pojasniti termine penzijskog staža i staža osiguranja.

Penzijski staž je širi pojam od staža osiguranja i obuhvata: staž osiguranja i poseban staž.

Staž osiguranja je vrijeme provedeno na radu po osnovu koga je osiguranik bio osiguran na penzijsko i invalidsko osiguranje, za koje je uplaćen doprinos za ovo osiguranje.

Poseban staž je vrijeme provedeno van osiguranja (u ratovima, revolucionarnom radu, vrijeme vršenja vojnih dužnosti provedeno u oružanim akcijama i zarobljeništvu, kao i vrijeme provedeno na liječenju i medicinskoj rehabilitaciji usled bolesti ili povreda zadobijenih u oružanim akcijama i zarobljeništvu poslije 17. avgusta 1990. godine) koje se po "starim propisima" računa kao staž.

2) Uslovi za sticanje prava na starosnu penziju

Pravo na starosnu penziju stiče osiguranik kad navrši 65 (muškarac), odnosno 60 (žena) godina života i najmanje 15 godina penzijskog staža (osiguraniku kome se staž osiguranja računa sa uvećanim trajanjem, ova starosna granica se snižava zavisno od stepena uvećanja staža*, ali najviše do 55 godina života).Pravo na starosnu penziju stiče i osiguranik kada navrši 40 (muškarac), odnosno 35 (žena) godina staža osiguranja i najmanje 55 godina života.

-----------------------------------

*Starosna granica za sticanje prava na starosnu penziju se snižava prema tabeli a:

 

Tabela a.

Snižavanje starosne granice za sticanje prava na starosnu penziju

po osnovu staža osiguranja sa uvećanim trajanjem

 

Starosna granica se snižava za

Zbog rada (efektivno) na radnom mjestu, odnosno poslu sa stepenom uvećanja

Za period proveden na tom radnom mjestu, odnosno poslu u trajanju od

jednu godinu

12/14

šest godina

jednu godinu

12/15

pet godina

jednu godinu

12/16

četiri godine

jednu godinu

12/18

tri godine

-----------------------------------

 

3) Uslovi za sticanje prava na starosnu penziju u prelaznom periodu

Zakonom o penzijskom i invalidskom osiguranju predviđen je prelazni period (od 2004. do 2012. godine) u kom se pravo na starosnu penziju može steći i pod povoljnijim uslovima, navedenim u tabeli 1:

 

Tabela 1. - Uslovi za sticanje prava na starosnu penziju u prelaznom periodu

Kalendar.
godina

Uslovi u pogledu godina živ. za sticanje prava na staros. pen.

Potreban penzijski staž za sticanje prava na starosnu penziju

Muškarac žena

2004.

60 godina i šest mjeseci

55 godina i šest mjeseci

19 godina i šest mjeseci

2005.

61 godina

56 godina

19 godina

2006.

61 godina i šest mjeseci

56 godina i šest mjeseci

18 godina i šest mjeseci

2007.

62 godine

57 godina

18 godina

2008.

62 godine i šest mjeseci

57 godina i šest mjeseci

17 godina i šest mjeseci

2009.

63 godine

58 godina

17 godina

2010.

63 godine i šest mjeseci

58 godina i šest mjeseci

16 godina i šest mjeseci

2011.

64 godine

59 godina

16 godina

2012.

64 godine i šest mjeseci

59 godina i šest mjeseci

15 godina i šest mjeseci

 

 

Osiguraniku kome se staž osiguranja računa sa uvećanim trajanjem, starosna granica za sticanje prava na starosnu penziju iz tabele 1. snižava se zavisno od stepena uvećanja staža, ali najviše do 55. godine života - za muškarca, a za ženu prema tabeli 2:

Tabela 2 . - Snižavanje starosne granice za sticanje prava na starosnu penziju za ženu, u prelaznom periodu, po osnovu staža osiguranja sa uvećanim trajanjem

Kalendarska godina

Snižavanje starosne granice kod žene po osnovu staža osiguranja sa uvećanim trajanjem

2004.

50 godina i šest mjeseci

2005.

51 godina

2006.

51 godina i šest mjeseci

2007.

52 godine

2008.

52 godine i šest mjeseci

2009.

53 godine

2010.

53 godine i šest mjeseci

2011.

54 godine

2012.

54 godine i šest mjeseci

 

Za ženu koja je navršila 35 godina staža osiguranja propisani su, u prelaznom periodu, povoljniji uslovi, u pogledu godina života i ona pravo na starosnu penziju može ostvariti i ako je mlađa od 55 godina života, prema tabeli 3:

 

Tabela 3. - Uslovi za sticanje prava na starosnu penziju, u prelaznom periodu, za ženu koja je navršila 35 godina staža osiguranja

Kalendarska godina

Uslov u pogledu minimalnih

godina života za ženu

Potreban

staž osiguranja

2004.

50 godina i šest mjeseci

35 godina

2005.

51 godina

35 godina

2006.

51 godina i šest mjeseci

35 godina

2007.

52 godine

35 godina

2008.

52 godine i šest mjeseci

35 godina

2009.

53 godine

35 godina

2010.

53 godine i šest mjeseci

35 godina

2011.

54 godine

35 godina

2012.

54 godine i šest mjeseci

35 godina

 

4) Određivanje visine starosne penzije

Starosna penzija (P) izračunava se tako što se lični bodovi osiguranika (LB) pomnože sa vrijednošću penzije za jedan lični bod na dan ostvarivanja prava (VPLB), što se izražava formulom:

P = LB x VPLB

Lični bodovi (LB) utvrđuju se množenjem ličnog koeficijenta osiguranika (LK) i njegovog penzijskog staža (PS), što se izražava formulom:

LB = LK x PS

Lični koeficijent osiguranika utvrđuje se tako što se zbir godišnjih ličnih koeficijenata podijeli sa razdobljem za koje su obračunati.

Godišnji lični koeficijent predstavlja odnos između osiguranikove zarade, odnosno osnovice osiguranja u određenoj kalendarskoj godini prema prosječnoj godišnjoj zaradi u Republici za tu kalendarsku godinu. On se utvrđuje na osnovu zarada, odnosno osnovica osiguranja ostvarenih počev od 1. januara 1970. godine, tako što se osiguranikova zarada, odnosno osnovica osiguranja utvrđena za svaku kalendarsku godinu podijeli sa prosječnom godišnjom zaradom u Republici za istu kalendarsku godinu*. Zarada, odnosno osnovica osiguranja iz godine u kojoj se ostvaruje pravo na penziju ne uzima se u obzir za određivanje njene visine.

----------------------------------------------

* Na primjer, osiguraniku čija je zarada u određenoj kalendarskoj godini bila jednaka prosječnoj zaradi u Republici godišnji lični koeficijent za tu godinu iznosi jedan, a ukoliko mu je zarada u određenoj kalendarskoj godini bila dvostruko veća od prosječne zarade za tu kalendarsku godinu, godišnji lični koeficijent iznosi dva.

----------------------------------------------

 

Počev od 2019. godine, kada ističe prelazni period postupne primjene Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju, lični koeficijent će se računati na osnovu godišnjih ličnih koeficijenata (odnosno zarada i osnovica osiguranja) koje je osiguranik ostvario tokom cijelog perioda osiguranja. U prelaznom periodu (od 2004. do 2018. godine) lični koeficijent se računa na osnovu godišnjih ličnih koeficijenata koje je osiguranik ostvario: u 2004. godini u najpovoljnijih uzastopnih 12 godina, a svake sljedeće kalendarske godine se još po dvije godine uključuju u obračun*.

----------------------------------------------

*U tabeli b je, po kalendarskim godinama, naveden broj uzastopnih godina (obračunski period) iz kojih se, u prelaznom razdoblju (od 2004. do 2018. godine), uzimaju zarade, naknade zarada, odnosno osnovice osiguranja za izračun najpovoljnijeg ličnog koeficijenta:

Tabela b.

Obračunski period u prelaznom razdoblju

 

Kalendarska godina

Obračunski period

Kalendarska godina

Obračunski period

Kalendarska godina

Obračunski period

2004.

12 godina

2009.

22 godine

2014.

32 godine

2005.

14 godina

2010.

24 godine

2015.

34 godine

2006.

16 godina

2011.

26 godina

2016.

36 godina

2007.

18 godina

2012.

28 godina

2017.

38 godina

2008.

20 godina

2013.

30 godina

2018.

40 godina

----------------------------------------------

 

Za period u kome su zarade, odnosno osnovice osiguranja iskazivane i u matičnoj evidenciji Fonda PIO utvrđene u neto iznosima (od 1. januara 1970. godine do 31. decembra 2003. godine), prilikom izračuna godišnjeg ličnog koeficijenta one se dijele sa prosječnom godišnjom neto-zaradom u Republici, a za period u kome su u matičnoj evidenciji utvrđene u bruto iznosu (od 1. januara 2004. godine i ubuduće), dijele se sa prosječnom bruto-zaradom u Republici. Za utvrđivanje godišnjeg ličnog koeficijenta ne uzimaju se zarade, odnosno osnovice osiguranja iz 1992. i 1993. godine.

Vrijednost penzije za jedan lični bod (VPLB) je utvrđeni iznos penzije za jedan lični bod koji se usklađuje nakon isteka svakog kalendarskog polugodišta*.

----------------------------------------------

*Od 1. jula 2005. godine vrijednost penzije za jedan lični bod iznosi 3,12 EUR-a i važi za drugo polugodište 2005. godine. Vrijednost penzije za jedan lični bod se usklađuje sa kretanjem troškova života i prosječne zarade zaposlenih na teritoriji Republike u prethodnom polugodištu u odnosu na polugodište koje mu prethodi, u procentu koji predstavlja zbir polovine procenta rasta, odnosno pada troškova života i polovine procenta rasta, odnosno pada zarada.

----------------------------------------------

 

Za izračun visine penzije će se od 2008. godine uzimati cjelkupan penzijski staž osiguranika, bez limitiranja u pogledu njegove dužine. Međutim, u prelaznom periodu (od 2004. do 2007. godine) za obračun ličnih bodova uzima se u obzir penzijski staž u trajanju od najviše: u 2004. godini - 41 godinu; u 2005. godini - 42 godine; u 2006. godini - 43 godine; u 2007. godini - 44 godine.

Osiguraniku - ženi koja ima manje od 40 godina penzijskog staža, prilikom određivanja visine penzije, staž osiguranja navršen do 31. decembra 2003. godine, uvećava za 15%, s tim što ukupan penzijski staž ne može preći 40 godina.

5) Pokretanje postupka za ostvarivanje prava na starosnu penziju

Postupak za ostvarivanje prava na starosnu penziju pokreće se na zahtjev osiguranika. Pravo na starosnu penziju ostvaruje se poslije prestanka osiguranja (zaposlenja, odnosno obavljanja samostalne ili poljoprivredne djelatnosti), s tim što se zahtjev za ostvarivanje prava može podnijeti i prije prestanka osiguranja, uz pružanje odgovarajućih dokaza o izvjesnosti njegovog prestanka.

Zahtjev za ostvarivanje prava na starosnu penziju podnosi se područnom odjeljenju Fonda PIO na čijem području je osiguranik bio posljednji put osiguran.

6) Dokumentacija potrebna za ostvarivanje prava na starosnu penziju

Uz zahtjev za ostvarivanje prava na starosnu penziju podnosi se sljedeća dokumentacija:

- radna knjižica (zaključena),

- izvod iz matične knjige rođenih,

- odjava osiguranja (M-2),

- rješenje o prestanku radnog odnosa,

- M-4 prijava za tekuću godinu.

 

Invalidska penzija

1) Invalidnost- potpuni i djelimični gubitak radne sposobnosti

Invalidnost u smislu propisa o penzijskom i invalidskom osiguranju postoji kad kod osiguranika zbog promjena u zdravstvenom stanju, koje se ne mogu otkloniti liječenjem ili medicinskom rehabilitacijom, nastane potpuni gubitak radne sposobnosti. Invalidnost postoji i kad kod osiguranika zaposlenog zbog promjena u zdravstvenom stanju koje se ne mogu otkloniti liječenjem ili medicinskom rehabilitacijom, nastane djelimični gubitak radne sposobnosti od 75%. Uzrok invalidnosti može biti: povreda na radu, profesionalna bolest, povreda van rada ili bolest.

2) Puna i djemična invalidska penzija

Pravo na punu invalidsku penziju stiče, uz ispunjenje drugih zakonskih uslova, osiguranik kod koga nastane potpuni gubitak radne sposobnosti.

Pravo na djelimičnu invalidsku penziju stiče, uz ispunjenje drugih zakonskih uslova, osiguranik kod koga nastane djelimični gubitak radne sposobnosti od 75%. D jelimična penzija iznosi 75% od pune invalidske penzije.

Od stepena invalidnosti (puni ili djelimičan gubitak radne sposobnosti) zavisi da li će osiguranik ostvariti pravo na punu ili djelimičnu invalidsku penziju, dok su drugi zakonski uslovi za sticanje prava isti za obije vrste invalidskih penzija i zavise od uzroka invalidnosti.

3) Uslovi za sticanje prava na invalidsku penziju

a) Uslov za sticanje prava na invalidsku penziju ako je invalidnost prouzrokovana povredom na radu ili profesionalnom bolešću

Osnovni uslov za sticanje prava na invalidsku penziju je da kod osiguranika postoji invalidnost. Ako je invalidnost prouzrokovana povredom na radu* ili profesionalnom bolešću** , osiguranik stiče pravo na invalidsku penziju bez obzira na dužinu penzijskog staža i navršene godine života u momentu nastanka invalidnosti.

----------------------------------------------

*Povredom na radu smatra se povreda osiguranika koja se dogodi u direktnoj, uzročnoj, prostornoj i vremenskoj povezanosti sa obavljanjem posla po osnovu koga je osiguran, prouzrokovana neposrednim i kratkotrajnim mehaničkim, fizičkim ili hemijskim dejstvom, naglim promjenama položaja tijela, iznenadnim opterećenjem tijela ili drugim promjenama fiziološkog stanja organizma. Povredom na radu smatra se i povreda prouzrokovana na navedeni način koju osiguranik pretrpi: pri obavljanju posla na koji nije raspoređen, ali koji obavlja u interesu poslodavca kod koga je zaposlen; na redovnom putu od stana do mjesta rada ili obratno, na putu preduzetom radi izvršenja službenih poslova i na putu preduzetom radi stupanja na rad; u vezi s korišćenjem prava na zdravstvenu zaštitu i u drugim slučajevima utvrđenim zakonom. Povredom na radu smatra se i oboljenje osiguranika koje je nastalo neposredno ili kao isključiva posljedica nekog nesrećnog slučaja ili više sile za vrijeme obavljanja posla po osnovu koga je osiguran ili u vezi sa njim. Takođe, povredom na radu smatra se i povreda: koju lice pretrpi na stručnom osposobljavanju, dokvalifikaciji ili prekvalifikaciji na koje je upućeno od strane Zavoda za zapošljavanje; učenika i studenata kada se, u skladu sa zakonom, nalaze na obaveznom proizvodnom radu, profesionalnoj praksi ili praktičnoj nastavi; lica koja se nalaze na izdržavanju kazne zatvora, dok rade u ustanovi za izdržavanje kazne zatvora (radionica, radilište i sl.); koju pretrpe osiguranici, odnosno lica učestvujući u akcijama spasavanja ili odbrane od elementarnih nepogoda ili nesreća, u vojnoj vježbi ili u vršenju drugih obaveza iz oblasti odbrane zemlje utvrđenih zakonom, kao i na drugim poslovima i zadacima za koje je zakonom utvrđeno da su od opšteg interesa.

----------------------------------------------

**Profesionalne bolesti imaju identičan značaj na sticanje i ostvarivanje prava na invalidsku penziju kao i povreda na radu, jer se, u slučaju kada je invalidnost prouzrokovana profesionalnom bolešću, pravo na invalidsku penziju, takođe, stiče bez obzira na dužinu penzijskog staža osiguranika. Profesionalne bolesti su određene bolesti nastale u toku osiguranja, prouzrokovane dužim neposrednim uticajem procesa i uslova rada na radnim mjestima, odnosno poslovima koje je osiguranik obavljao. Profesionalne bolesti, radna mjesta, odnosno poslovi na kojima se te bolesti pojavljuju i uslovi pod kojima se smatraju profesionalnim bolestima utvrđeni su Pravilnikom o utvrđivanju profesionalnih bolesti ("Službeni list RCG", br. 66/04).

----------------------------------------------

b) Uslovi za sticanje prava na invalidsku penziju ako je invalidnost prouzrokovana povredom van rada ili bolešću

Ako je invalidnost prouzrokovana povredom van rada ili bolešću, osiguranik stiče pravo na invalidsku penziju pod uslovom:

- da je gubitak radne sposobnosti nastao prije navršenja godina života propisanih za sticanje prava na starosnu penziju i

- da je imao navršen penzijski staž koji mu pokriva najmanje jednu trećinu radnog vijeka.

- Godine života do kojih se može steći pravo na invalidsku penziju ako je invalidnost prouzrokovana povredom van rada ili bolešću

Godine života prije čijeg navršenja se stiče pravo na invalidsku penziju su date u tabeli 4:

Tabela 4. - Uslovi za sticanje prava na invalidsku penziju ako je invalidnost prouzrokovana povredom van rada ili bolešću

Kalendarska godina

Godine života do čijeg navršenja se stiče pravo na invalidsku penziju po osnovu invalidnosti prouzrokovane povredom van rada ili bolešću

 

Uslov u pogledu pokrivenosti

radnog vijeka penzijskim stažom

Muškarac

žena

2004.

60 godina i šest mjeseci

55 godina i šest mjeseci

da penz. staž pokriva 1/3 radnog vijeka

2005.

61 godina

56 godina

da penz. staž pokriva 1/3 radnog vijeka

2006.

61 godina i šest mjeseci

56 godina i šest mjeseci

da penz. staž pokriva 1/3 radnog vijeka

2007.

62 godine

57 godina

da penz. staž pokriva 1/3 radnog vijeka

2008.

62 godine i šest mjeseci

57 godina i šest mjeseci

da penz. staž pokriva 1/3 radnog vijeka

2009.

63 godine

58 godina

da penz. staž pokriva 1/3 radnog vijeka

2010.

63 godine i šest mjeseci

58 godina i šest mjeseci

da penz. staž pokriva 1/3 radnog vijeka

2011.

64 godine

59 godina

da penz. staž pokriva 1/3 radnog vijeka

2012.

64 godine i šest mjeseci

59 godina i šest mjeseci

da penz. staž pokriva 1/3 radnog vijeka

2013

i ubuduće

65 godina

60 godina

da penz. staž pokriva 1/3 radnog vijeka

 

Postoji izuzetak od pravila da se pravo na invalidsku penziju, po osnovu invalidnosti prouzrokovane povredom van rada ili bolešću, stiče pod uslovom da je gubitak radne sposobnosti nastao prije navršenja godina života propisanih za sticanje prava na starosnu penziju. U slučaju da je osiguranik - koji pravo na invalidsku penziju ostvaruje u periodu primjene prelaznih odredaba Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju (od 2004. do 2012. godine) - navršio starosnu granicu za sticanje prava na starosnu penziju koja važi u tom periodu, ali ne ispunjava uslov u pogledu penzijskog staža da ostvari pravo na starosnu penziju, ima pravo na invalidsku penziju ako je gubitak radne sposobnosti nastao do navršenih 65 godina (muškarac), odnosno 60 godina (žena) i ima navršen penzijski staž koji mu pokriva najmanje jednu trećinu radnog vijeka.

Radni vijek

Radni vijek je broj punih godina u periodu od dana kad je osiguranik navršio 20 godina života, odnosno 23 godine života, ako je redovnim školovanjem stekao višu stručnu spremu, odnosno 26 godina života, ako je redovnim školovanjem stekao visoku stručnu spremu, do dana nastanka invalidnosti* . Osiguraniku koji je poslije navršenih 20 godina života bio na odsluženju vojnog roka skraćuje se radni vijek za onoliko vremena koliko je proveo na odsluženju vojnog roka.

------------------------------------------------

*U tabeli c dat je način izračunavanja jedne trećine radnog vijeka, prilikom ocjene uslova za sticanje prava na invalidsku penziju:

Tabela c . - Izračun jedne trećine radnog vijeka

Radni vijek (godine)

Trećina radnog vijeka

Radni vijek (godine)

Trećina radnog vijeka

Radni vijek (godine)

Trećina radnog vijeka

Godina Mjeseci Godina Mjeseci Godina Mjeseci

1

-

4

16

5

4

31

10

4

2

-

8

17

5

8

32

10

8

3

1

-

18

6

-

33

11

-

4

1

4

19

6

4

34

11

4

5

1

8

20

6

8

35

11

8

6

2

-

21

7

-

36

12

-

7

2

4

22

7

4

37

12

4

8

2

8

23

7

8

38

12

8

9

3

-

24

8

-

39

13

-

10

3

4

25

8

4

40

13

4

11

3

8

26

8

8

41

13

8

12

4

-

27

9

-

42

14

-

13

4

4

28

9

4

43

14

4

14

4

8

29

9

8

44

14

8

15

5

-

30

10

-

 


------------------------------------------------

c) Uslovi za sticanje prava na invalidsku penziju lica mlađih od 30 godina kod kojih je invalidnost prouzrokovana bolešću ili povredom van rada

Za osiguranika mlađeg od 30 godina, kod koga je invalidnost prouzrokovana bolešću ili povredom van rada propisani su povoljniji uslovi za sticanje prava na invalidsku penziju. Osiguranik kod koga je invalidnost prouzrokovana bolešću ili povredom van rada nastala prije navršenja 30 godina života stiče pravo na invalidsku penziju:

- kad je invalidnost nastala do navršenih 20 godina života - bez obzira na dužinu staža osiguranja;

- kad je invalidnost nastala od 20. godine do navršenih 30 godina života - ako do nastanka invalidnosti ima ukupno najmanje godinu dana staža osiguranja, ako je to za njega povoljnije od uslova propisanih za druge osiguranike (prema kojima se traži da je jedna trećina radnog vijeka pokrivena penzijskim stažom).

4) Određivanje visine invalidske penzije

Visina invalidske penzije određuje se na način kako se određuje visina starosne penzije, pa ćemo navesti samo specifičnosti koje se odnose na način njenog određivanja, u odnosu na određivanje visine starosne penzije.

a) Određivanje visine pune invalidske penzije

Puna invalidska penzija zbog potpunog gubitka radne sposobnosti, koji je prouzrokovan povredom na radu ili profesionalnom bolešću, određuje se u visini starosne penzije koja bi osiguraniku pripadala za 40 godina penzijskog staža.

Ako je potpuni gubitak radne sposobnosti prouzrokovan povredom van rada ili bolešću, prilikom određivanja visine invalidske penzije kod utvrđivanja ličnih bodova, ako osiguranik nije navršio 60 godina života, njegovom penzijskom stažu dodaje se penzijski staž - radi povoljnijeg izračuna penzije. Dodati staž se računa od starosne dobi osiguranika na dan nastanka invalidnosti do navršenih 55 godina života u trajanju od dvije trećine tog razdoblja, a od 55 do 60 godina života u trajanju od jedne polovine, s tim što se staž može dodati najviše do 40 godina*.

-----------------------------------------------

*Na primjer, ako osiguranik ostvaruje invalidsku penziju sa 28 godina starosti, dodaje mu se penzijski staž od navršenih 28 do 55 godina života - u trajanju od dvije trećine tog razdoblja (18 godina) i penzijski staž od 55 do 60 godina života - u trajanju od jedne polovine tog razdoblja (dvije godine i šest mjeseci). Dakle, u navedenom primjeru osiguraniku se dodaje 20 godina i šest mjeseci penzijskog staža.

-----------------------------------------------

Osiguraniku koji je navršio staž osiguranja sa uvećanim trajanjem, po osnovu koga mu se snižava starosna granica za sticanje prava na starosnu penziju, prilikom određivanja invalidske penzije za slučaj povrede van rada, odnosno bolesti, snižava se i starosna granica do koje se dodaje penzijski staž, za period koliko se po osnovu navršenog staža osiguranja sa uvećanim trajanjem snižava starosna granica za sticanje prava na starosnu penziju*.

-----------------------------------------------

*Na primjer, osiguraniku koji je deset godina efektivno radio na radnom mjestu na ko-me se efektivno provedenih 12 mjeseci računa kao 15 mjeseci, za koji period je plaćen doprinos za penzijsko i invalidsko osiguranje, a kod kog je invalidnost nastupila sa 28 godina starosti, kod određivanja visine invalidske penzije dodaje se dvije trećine penzij-skog staža od 28 do 53 godine (a ne do 55 godina) i jedna polovina penzijskog staža od 53 do 58 godina (a ne do 60 godina). Ovo iz razloga što mu se za dvije godine snižava starosna granica za sticanje prava na starosnu penziju po osnovu navršenog staža osiguranja sa uvećanim trajanjem, pa mu se po tom osnovu i snižava starosna granica do koje se kod određivanja visine invalidske penzije dodaje penzijski staž.

-----------------------------------------------

 

b) Određivanje visine djelimične invalidske penzije

Djelimična invalidska penzija određuje se u visini od 75% iznosa pune invalidske penzije.

5) Kontrolni pregled

Rješenjem kojim se utvrđuje pravo na invalidsku penziju određuje se obavezan kontrolni pregled korisnika prava, najkasnije u roku od tri godine od dana utvrđivanja invalidnosti, osim u slučajevima teških bolesti, kao i kada se radi o starijim osiguranicima koji će na dan kada bi trebalo obaviti kontrolni pregled imati navršene godine života propisane za sticanje prava na starosnu penziju.

6) Pokretanje postupka za ostvarivanje prava na invalidsku penziju

Postupak za ostvarivanje prava na invalidsku penziju pokreć e se na zahtjev osiguranika, odnosno poslodavca kod kojeg je osiguranik zaposlen, kao i na predlog zdravstvene organizacije koja je osiguraniku pružala zdravstvenu zaštitu. Uz zahtjev, odnosno predlog obavezno se podnosi medicinska dokumentacija propisana Pravilnikom o obimu i sadržini medicinske dokumentacije potrebne u postupku za ostvarivanje prava iz penzijskog i i nvalidskog osiguranja ( "Službeni list RCG", br.60/04).

Zahtjev, odnosno predlog za ostvarivanje prava na invalidsku penziju podnosi se područnom odjeljenju Fonda PIO na čijem području je osiguranik bio posljednji put osiguran.

7) Dokumentacija potrebna za ostvarivanje prava na invalidsku penziju

Uz zahtjev, odnosno predlog za invalidsku penziju podnosi se sljedeća dokumentacija:

- medicinska dokumentacija koju sačinjavaju: predlog za vještačenje ordinirajućeg ljekara na obrascu br. 1 i nalazi ljekara specijalista, otpusne liste, dokazi o liječenju i sl,

- potvrda o radnom mjestu, opis posla na obrascu br. 1a,

- izvod iz matične knjige rođenih,

- fotokopija radne knjižice, a nakon utvrđivanja invalidnosti originalna,

- prijava o povredi na radu (ako je osiguranik pretrpio povredu na radu).

 

Porodična penzija

1) Članovi porodice koji mogu ostvariti pravo na porodičnu penziju

Članovi porodice koji, uz ispunjenje zakonskih uslova, mogu ostvariti pravo na porodičnu penziju su:

- bračni drug;

- djeca (rođena u braku ili van braka ili usvojena i pastorčad koje je osiguranik, odnosno korisnik prava izdržavao).

Pravo na porodičnu penziju može, uz ispunjenje zakonskih uslova, ostvariti i razvedeni bračni drug, ako mu je pravnosnažnom presudom dosuđeno pravo na izdržavanje.

2) Uslovi za sticanje prava na porodičnu penziju

Da bi član porodice mogao da ostvari pravo na porodičnu penziju, neophodno je da su ispunjeni:

- uslovi koji se odnose na umrlog osiguranika, odnosno korisnika prava - takozvani opšti uslovi i

- uslovi koje treba da ispune članovi porodice umrlog osiguranika, odnosno korisnika prava da bi ostvarili pravo na porodičnu penziju - takozvani posebni uslovi.

Za sticanje prava na porodičnu penziju potrebno je da kumulativno budu ispunjeni i opšti i posebni uslovi.

3) Uslovi koji se odnose na umrlog osiguranika, odnosno korisnika prava (opšti uslovi)

Pravo na porodičnu penziju mogu ostvariti članovi porodice:

- umrlog osiguranika koji je navršio najmanje pet godina staža osiguranja ili najmanje deset godina penzijskog staža ili ispunio uslove za starosnu ili invalidsku penziju;

- umrlog korisnika starosne ili invalidske penzije.

Ako je smrt osiguranika ili lica koje je na prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja osigurano za slučaj invalidnosti i tjelesnog oštećenja prouzrokovanih povredom na radu ili profesionalnom bolešću* nastala kao posledica povrede na radu ili profesionalne bolesti, članovi njegove porodice stiču pravo na porodičnu penziju, bez obzira na dužinu penzijskog staža osiguranika, odnosno tog lica.

------------------------------------------

*Lica koja su osigurana za slučaj invalidnosti i tjelesnog oštećenja prouzrokovanih povredom na radu ili profesionalnom bolešću su: lica koja se nalaze na stručnom osposobljavanju, dokvalifikaciji ili prekvalifikaciji koja uputi Zavod za zapošljavanje Crne Gore; učenici i studenti kada se, u skladu sa zakonom, nalaze na obaveznom proizvodnom radu, profesionalnoj praksi ili praktičnoj nastavi i lica koja se nalaze na izdržavanju kazne zatvora, dok rade u ustanovi za izdržavanje kazne zatvora (radionica, radilište i sl.). Za slučaj invalidnosti i tjelesnog oštećenja prouzrokovanih povredom na radu osigurani su i: lica koja učestvuju u akcijama spasavanja ili odbrane od elementarnih nepogoda ili nesreća; lica koja učestvuju u vojnoj vježbi ili u vršenju drugih obaveza iz oblasti odbrane zemlje utvrđenih zakonom i na drugim poslovima i zadacima za koje je zakonom utvrđeno da su od opšteg interesa.

-----------------------------------------------

 

4) Uslovi koji se odnose na članove porodice (posebni uslovi)

a) Uslovi pod koji udovica stiče pravo na porodičnu penziju

Udovica stiče pravo na porodičnu penziju, ako je:

- do smrti bračnog druga navršila 50 godina života;

- do smrti bračnog druga ili u roku od jedne godine od dana smrti bračnog druga postala potpuno nesposobna za rad;

- poslije smrti bračnog druga ostalo jedno dijete ili više djece koja imaju pravo na porodičnu penziju po tom bračnom drugu, a udovica obavlja roditeljsku dužnost prema toj djeci. Udovica kod koje, u toku trajanja prava po tom osnovu, nastupi potpuna nesposobnost za rad, zadržava pravo na porodičnu penziju dok postoji ta nesposobnost.

Udovica koja, u toku trajanja prava na porodič nu penziju ste-čenog po osnovu potpune nesposobnosti za rad ili po osnovu vršenja roditeljske dužnosti prema djeci, navrši 50 godina života trajno zadržava pravo na porodičnu penziju .

Pravo na porodičnu penziju ima i udovica kod koje je utvrđena trudnoća, kao i udovica koja je dijete umrlog osiguranika, odnosno korisnika prava rodila poslije njegove smrti i to pravo joj pripada od dana smrti osiguranika, odnosno korisnika prava.

Ako je dijete mrtvo rođeno ili ako umre prije nego što navrši šest mjeseci života, udovici pripada pravo na porodičnu penziju do isteka šest mjeseci poslije porođaja.

b) Uslovi pod kojim udovica stiče pravo na porodičnu penziju u prelaznom periodu

Zakonom o penzijskom i invalidskom osiguranju predviđen je prelazni period (od 2004. do 2012. godine) u kom udovica koja nije navršila 50 godina života može pravo na starosnu penziju ostvariti pod povoljnijim uslovima, u pogledu godina života, koji su navedeni u tabeli 5:

Tabela 5. - Godine života koje u prelaznom periodu predstavljaju uslov za udovicu za sticanje prava na porodičnu penziju

Kalendarska godina

Godine života navršene do smrti bračnog druga sa kojima udovica stiče pravo na porodičnu penziju

2004.

45 godina i šest mjeseci

2005.

46 godina

2006.

46 godina i šest mjeseci

2007.

47 godina

2008.

47 godina i šest mjeseci

2009.

48 godina

2010.

48 godina i šest mjeseci

2011.

49 godina

2012.

49 godina i šest mjeseci

Udovica koja, u prelaznom periodu (od 2004. do 2012. godine), u toku trajanja prava na porodič nu penziju stečenog po osnovu potpune nesposobnosti za rad ili po osnovu vršenja roditeljske dužnosti prema djeci, navrši godine života iz tabele 6 trajno zadržava pravo na porodičnu penziju:

Tabela 6. - Godine života koje, u prelaznom periodu, u toku trajanja prava na porodičnu penziju stečenog po osnovu potpune nesposobnosti za rad ili po osnovu vršenja roditeljske dužnosti prema djeci, treba da navrši udovica za sticanje prava na porodičnu penziju.

Kalendarska godina

Godine života

2004.

45 godina i šest mjeseci

2005.

46 godina

2006.

46 godina i šest mjeseci

2007.

47 godina

2008.

47 godina i šest mjeseci

2009.

48 godina

2010.

48 godina i šest mjeseci

2011.

49 godina

2012.

49 godina i šest mjeseci

Udovica koja je ispunila uslove za porodičnu penziju prema propisima važećim do 31. decembra 2003. godine, a koja to pravo nije ostvarila prije početka primjene novog Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju koji je u primjeni od 1. januara 2004. godine, može na svoj zahtjev ostvariti pravo na porodičnu penziju prema propisima koji su važili do 31. decembra 2003. godine. Po tim propisima pravo na porodičnu penziju udovica je sticala ako je do smrti bračnog druga navršila 45 godina života. Pravo da ostvari porodičnu penziju po "starim propisima" ima i udovica čiji je bračni drug umro prije početka primje-ne novog zakona koja je do dana njegove smrti navršila 40 godina života, pa joj se prema propisima koji su se primjenjivali do 31. decembra 2003. godine obezbjeđivalo pravo na porodičnu penziju kada navrši 45 godina života. Takođe, pravo da ostvari porodičnu penziju po "starim propisima" (kada navrši 45 godina života) ima i udovica koja je, po osnovu obavljanja roditeljske dužnosti prema djeci, stekla pravo na porodičnu penziju po propisima koji su se primjenjivali do 31. decembra 2003. godine, a kojoj je pravo na porodičnu penziju prestalo prije početka primjene novog zakona, ako je na dan kada joj je prestalo pravo imala navršenih 40 godina života.

c) Uslovi pod kojim udovica stiče pravo na porodičnu penziju

 

Udovac stiče pravo na porodičnu penziju, ako je:

- do smrti bračnog druga navršio 50 godina života;

- do smrti bračnog druga ili u roku od jedne godine od dana smrti bračnog druga postao potpuno nesposoban za rad;

- poslije smrti bračnog druga ostalo jedno dijete ili više djece koja imaju pravo na porodičnu penziju po tom bračnom drugu, a udovac obavlja roditeljsku dužnost prema toj djeci. Udovac kod koga, u toku trajanja prava po tom osnovu, nastupi potpuna nesposobnost za rad, zadržava pravo na porodičnu penziju dok postoji ta nesposobnost.

 

Udovac koji, u toku trajanja prava na porodič nu penziju stečenog po osnovu potpune nesposobnosti za rad ili po osnovu vršenja roditeljske dužnosti prema djeci, navrši 50 godina života trajno zadržava pravo na porodičnu penziju .

 

d) Uslovi pod kojim dijete stiče pravo na porodičnu penziju

Dijete stiče pravo na porodičnu penziju i ona mu pripada:

- do navršenih 15 godina života;

- poslije navršenih 15 godina života ako je na školovanju* , do završetka školovanja, ali najkasnije do navršenih: 20 godina života - ako pohađa srednju školu, 23 godine života - ako pohađa višu školu, odnosno 26 godina života - ako pohađa fakultet;

------------------------------------------
*Kada je školovanje uslov za korišćenje prava na porodičnu penziju, pod istim se ne smatra školovanje koje dijete nastavi u školi istog ili nižeg ranga od one koju je već završilo.
------------------------------------------

- dok traje nesposobnost za samostalan život i rad, nastala do uzrasta do koga se djeci obezbjeđuje pravo na porodičnu penziju;

- dok traje nesposobnost za samostalan život i rad, nastala poslije uzrasta do koga se djeci obezbjeđuje pravo na porodičnu penziju, a prije smrti osiguranika, odnosno korisnika prava, pod uslovom da ga je osiguranik, odnosno korisnik prava izdržavao* do svoje smrti.

-----------------------------------------------

*Kada je izdržavanje uslov za sticanje prava na porodičnu penziju, smatra se da je umrli osiguranik, odnosno korisnik prava na penziju izdržavao člana porodice, ako sopstveni prosječni mjesečni prihod člana porodice u prethodnoj godini ne prelazi iznos od 25% prosječne mjesečne zarade u Republici u prethodnoj godini. Za ocjenu izdržavanja se ne uzimaju u obzir: novčana davanja po osnovu socijalne i dječije zaštite, novčana naknada za pomoć i njegu, novčana naknada za tjelesno oštećenje, primanja po osnovu nagrada, otpremnina zbog odlaska u penziju, kao i primanja po osnovu učeničkog i studentskog standarda.

-----------------------------------------------

Invalidno dijete, u skladu sa propisima o razvrstavanju djece ometene u razvoju, stiče pravo na porodičnu penziju i ona mu pripada od prestanka zaposlenja, odnosno obavljanja samostalne djelatnosti.

Djetetu kome je školovanje prekinuto zbog bolesti pravo na porodičnu penziju pripada i za vrijeme bolesti do navršenih godina života do kojih se pravo na penziju može koristiti po osnovu školovanja , kao i iznad tih godina, ali najviše za onoliko vremena koliko je zbog bolesti izgubilo od školovanja.

Djetetu kome je školovanje prekinuto zbog upućivanja na odsluženje vojnog roka u skladu sa propisima kojima se uređuje vojna obaveza, pravo na porodičnu penziju pripada i za vrijeme odsluženja vojnog roka, kao i za period za koji je školovanje produženo zbog odsluženja vojnog roka, a najduže godinu dana iznad godina života do kojih se pravo na penziju može koristiti po osnovu školovanja.

e) Određivanje visine porodične penzije

Porodična penzija određuje se od starosne ili invalidske penzije koja bi osiguraniku pripadala u času smrti, odnosno od penzije koja je korisniku pripadala u času smrti, u procentu koji se utvrđuje prema broju članova porodice koji imaju pravo na tu penziju, i to:

- za jednog člana 70%;

- za dva člana 80%;

- za tri člana 90%;

- za četiri ili više članova 100%.

Ako pravo na porodičnu penziju imaju bračni drug i razvedeni bračni drug umrlog osiguranika, odnosno korisnika prava, određuje se jedna porodična penzija u visini koja pripada za jednog člana porodice i dijeli se u jednakim iznosima.

Kao najmanji osnov za određivanje porodične penzije uzima se starosna penzija umrlog osiguranika određena za penzijski staž od 20 godina.

Djeci bez oba roditelja, pored porodične penzije po jednom roditelju, pripada i porodična penzija po drugom roditelju, i to:

- za jedno dijete 20%,

- za dva djeteta 40%,

- tri djeteta 60%,

- za četvoro ili više djece 100% starosne ili invalidske penzije drugog roditelja.

 

Ako djeci, pored penzije po jednom roditelju, pripada i dio penzije po osnovu drugog roditelja, porodična penzija se određuje kao jedna i njen iznos ne može preći iznos najviše starosne penzije za penzijski staž od 40 godina.

5) Pokretanje postupka za ostvarivanje prava na porodičnu penziju

Postupak za ostvarivanje prava na porodičnu penziju pokreće se na zahtjev člana porodice umrlog osiguranika , odnosno korisnika prava.

Zahtjev za ostvarivanje prava na porodičnu penziju podnosi se područnom odjeljenju Fonda PIO na čijem području je umrli osiguranik, odnosno korisnik prava bio posljednji put osiguran.

6) Dokumentacija potrebna za ostvarivanje prava na porodičnu penziju

Uz zahtjev za ostvarivanje prava na porodičnu penziju podnosi se sljedeća dokumentacija:

- izvod iz matične knjige umrlih,

- prijava o nesreći na poslu ako je smrt nastupila usljed povrede na radu,

- radna knjižica,

- izvod iz matične knjige rođenih za sve članove porodice za koje se podnosi zahtjev za porodičnu penziju,

- izvod iz matične knjige vjenčanih za udovicu/udovca koja/koji ostvaruje pravo na porodičnu penziju,

- školske potvrde za djecu stariju od 15 godina koja pravo na porodičnu penziju ostvaruju po osnovu školovanja,

- medicinska dokumentacija za članove porodice koji ostvaruju pravo na porodičnu penziju po osnovu potpune nesposobnosti za rad, odnosno nesposobnosti za samostalan život i rad,

- izjava da članovi porodice koji ostvaruju pravo na porodičnu penziju nijesu u radnom odnosu, ne bave se samostalnom djelatnošću i nijesu korisnici neke druge penzije.

 

 

Najniža penzija

Osiguranik ima pravo na najnižu penziju ako je njegova penzija, ostvarena prema sopstvenom ličnom koeficijentu (prema njegovim zaradama, odnosno osnovicama osiguranja) primjenom bodovnog sistema, niža od najniže penzije koja se garantuje zakonom. Visina najniže penzije (starosne ili pune invalidske) određuje se množenjem penzijskog staža osiguranika sa koeficijentom 0,5 što znači da se, kod izračuna visine penzije, osiguraniku garantuje lični koeficijent 0,5, odnosno da je tokom radnog vijeka ostvarivao zaradu u visini 50% prosječne zarade u Republici. Osim ovako određene najniže penzije (starosne ili pune invalidske) osiguraniku se, ako je to za njega povoljnije, garantuje najniža penzija u nominalnom iznosu koja usklađena od 1. jula 2005. godine iznosi 47,29 EUR-a* (nominalni iznos najniže penzije usklađuje se na način kako se vrši usklađivanje vrijednosti penzije za jedan lični bod). Dakle, prilikom određivanja visine penzije upoređuje se koja je od dvije najniže penzije veća, da li najniža penzija sa ličnim koeficijentom 0,5 ili najniža penzija u nominalnom iznosu. Osiguraniku pripada povoljniji iznos.

 

Najniža djelimična invalidska penzija određuje se u visini od 75% najniže pune invalidske penzije.

Najniža porodična penzija određuje se od najniže starosne ili invalidske penzije koja bi osiguraniku pripadala u času smrti, odnosno od najniže penzije koja je korisniku pripadala u času smrti, u procentu koji se utvrđuje zavisno od broja članova porodice koji imaju pravo na porodičnu penziju. Umjesto na ovaj način određene najniže porodične penzije, članovima porodice, ako je to za njih povoljnije, pripada naj-niža porodična penzija u nominalnom iznosu koja usklađena od 1. jula 2005. godine iznosi 47,29 EUR-a.

 

Najviša penzija

Najviša penzija se određuje množenjem penzijskog staža osi-guranika sa koeficijentom 4, što znači da se za izračun visine penzije limitira visina ličnog koeficijenta. Dakle, ukoliko se u postupku određivanja visine penzije utvrdi da bi lični koeficijent osiguranika - prema ostvarenim zaradama, odnosno ostvarenim osnovicama osiguranja - iznosio preko 4, on se limitira, tako da lični koeficijent osiguranika može iznositi najviše 4.

Obustava isplate penzije

 

Korisniku penzije koji se na teritoriji Republike Crne Gore ili Republike Srbije zaposli, odnosno počne da obavlja samostalnu djelatnost obustavlja se isplata penzije za vrijeme trajanja zaposlenja, odnosno obavljanja djelatnosti. Obustava isplate penzije se jedino ne vrši licima koja obavljaju poslove po osnovu ugovora o djelu, autorskog i drugih ugovora kod kojih za izvršen posao ostvaruju naknadu, kao i korisnicima djelimične invalidske penzije koji se zaposle sa jednom četvrtinom punog radnog vremna.

Korisnik starosne penzije koji se zaposli, odnosno obavlja samostalnu djelatnost ima pravo, po prestanku tog zaposlenja, odnosno obavljanja te djelatnosti, na ponovno određivanje penzije, ako je bio u osiguranju po Zakonu o penzijskom i invalidskom osiguranju (koji je u primjeni od 1. januara 2004. godine) najmanje godinu dana.

Novčana naknada za tjelesno oštećenje

1) Tjelesno oštećenje

Tjelesno oštećenje postoji kad kod osiguranika nastane gubitak, bitnije oštećenje ili znatnija onesposobljenost pojedinih organa ili djelova tijela, što otežava normalnu aktivnost organizma i iziskuje veće napore u ostvarivanju životnih potreba, bez obzira na to da li prouzrokuje ili ne prouzrokuje invalidnost.

2) Uslovi za sticanje prava na novčanu naknadu za tjelesno oštećenje

Pravo na novčanu naknadu za tjelesno oštećenje stiče osiguranik kod koga nastupi tjelesno oštećenje prouzrokovano povredom na radu ili profesionalnom bolešću koje iznosi najmanje 50%. Lista tjelesnih oštećenja i procenti tih oštećenja propisani su Pravilnikom o utvrđivanju tjelesnih oštećenja ("Službeni list RCG", br. 45/04).

3) Određivanje visine novčane naknade za tjelesno oštećenje

Radi određivanja visine novčane naknade, tjelesna oštećenja su, prema težini, razvrstana u šest stepena (grupa). Visina novčane naknade za tjelesno oštećenje određuje se, u zavisnosti od stepena tjelesnog oštećenja, u odgovarajućem procentu od propisanog osnova, prema tabeli 7:

Tabela 7. - Određivanje visine novčane naknade za tjelesno oštećenje .

 

Za tjelesno
oštećenje od

Stepen

Naknada iznosi u
procentu od osnova

100%

1

40%

90%

2

36%

80%

3

32%

70%

4

28%

60%

5

24%

50%

6

20%

 

Osnov za određivanje novčane naknade za tjelesno oštećenje je utvrđen u nominalnom iznosu* koji se u sklađuje nakon isteka svakog kalendarskog polugodIšta.

-----------------------------------------------

*Od 1. jula 2005. godine osnov za određivanje novčane naknade za tjelesno oštećenje iznosi 120,46 EUR-a i važi za drugo polugodište 2005. godine.

-----------------------------------------------

 

4) Pokretanje postupka za ostvarivanje prava na novčanu naknadu za tjelesno oštećenje

Postupak za ostvarivanje prava na novč anu naknadu za tjelesno oštećenje pokreće se na zahtjev osiguranika, odnosno korisnika prava, na osnovu medicinske dokumentacije koja se obavezno podnosi uz zahtjev.

Postupak za ostvarivanje prava na novč anu naknadu za tjelesno oštećenje pokreće se i po služ benoj dužnosti, na osnovu mišljenja organa vještačenja datog prilikom vještačenja o invalidnosti u postupku ostvarivanja prava na invalidsku penziju .

Zahtjev za ostvarivanje prava na novčanu naknadu za tjelesno oštećenje podnosi se područnom odjeljenju Fonda PIO na čijem području je osiguranik bio posljednji put osiguran.

5) Dokumentacija potrebna za ostvarivanje prava na novčanu naknadu za tjelesno oštećenje

Uz zahtjev za ostvarivanje prava na novčanu naknadu za tjelesno oštećenje podnosi se sljedeća dokumentacija:

- medicinska dokumentacija (kao kod invalidske penzije),

- potvrda o radnom mjestu, opis posla na obrascu br. 1a,

- prijava o povredi na radu (ako je tjelesno oštećenje nastupilo usljed povrede na radu),

- fotokopija radne knjižice.

 

Pravo na naknadu pogrebnih troškova

U slučaju smrti korisnika penzije, licu koje izmiri troškove sahrane pripada naknada pogrebnih troškova.

Naknada pogrebnih troškova pripada u visini tri prosječne penzije u Republici isplaćene u mjesecu prije smrti korisnika penzije.

Zahtjev za naknadu pogrebnih troškova podnosi se u roku od 60 dana od dana smrti korisnika penzije. Zahtjev se može podnijeti u područnom odjeljenju ili u Centralnoj službi Fonda PIO. Uz zahtjev za novčanu naknadu za tjelesno oštećenje se podnosi:

- izvod iz matične knjige umrlih,

- ček od penzije ili potvrda od banke sa identifikacionim brojem (ako je umrli korisnik penziju primao preko banke),

- račun o pogrebnim troškovima (izdat od strane komunalnog, odnosno pogrebnog preduzeća).

 

 

Nadležnost za rješavanje o pravima iz penzijskog i invalidskog osiguranja

Prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja ostvaruju se u Republičkom fondu penzijskog i invalidskog osiguranja (Fond PIO). Fond PIO je organizacija koja vrši javna ovlašćenja prilikom rješavanja o pravima iz penzijskog i invalidskog osiguranja.

U okviru Fonda PIO, o pravima iz penzijskog i invalidskog osiguranja rješava područno odjeljenje na čijem području je osiguranik bio posljednji put osiguran (princip posljednjeg osiguranja).

O pravima iz penzijskog i invalidskog osiguranja primjenom međunarodnih ugovora o socijalnom osiguranju rješava Odjeljenje za sprovođenje inostranog osiguranja koje se nalazi u Centralnoj službi u Podgorici

adresa: Bulevar Ivana Crnojevića 64 - 81000 Podgorica,

telefon: 081/403-882 i 081/403-883,

fax: 081/664-381,

e-mail: rfondpio@cg.yu.

Izuzetno od drugih međunarodnih sporazuma o socijalnom osiguranju, za čiju primjenu je nadležno Odjeljenje za sprovođenje inostranog osiguranja, za primjenu Sporazuma o socijalnom osiguranju sa Bosnom i Hercegovinom nadležna su područna odjeljenja, odnosno ono odjeljenje na čijem području je osiguranik posljednji put bio osiguran u Crnoj Gori.

U tabeli 8 dajemo spisak područnih odjeljenja Fonda PIO sa navođenjem: opština za čiju teritoriju su nadležna za rješavanje o pravima iz penzijskog i invalidskog osiguranja, adresama i brojevima telefona na koje se osiguranici i korisnici prava mogu obraćati radi ostvarivanja prava i dobijanja potrebnih informacija u vezi sprovođenja penzijskog i invalidskog osiguranja:

 

Tabela 8. - Područna odjeljenja Fonda PIO, nadležnost , adrese i brojevi telefona

 

Područno odjeljenje Bar

Nadležno za opštine

Bar i Ulcinj

Adresa

Bulevar revolucije b.b. - 85000 Bar

Telefon

085/316-124

Telefon/fax

085/315-124

Područno odjeljenje Berane

Nadležno za opštine

Berane, Rožaje, Plav i Andrijevica

Adresa

29. Novembra 1 - 84300 Berane

Telefon

087/233-721

Telefon/fax

087/233-341

Područno odjeljenje Bijelo Polje

Nadležno za opštine

Bijelo Polje i Mojkovac

Adresa

Trg Golootočkih žrtava - 84000 B. Polje

Telefon

084/432-834

Telefon/fax

084/432-829

Područno odjeljenje Kotor

Nadležno za opštine

Kotor, Tivat i Budva

Adresa

Gurdić b.b. - 85330 Kotor

Telefon

082/322-936

Telefon/fax

082/322-935

 

Tabela 8. ( nastavak )

Područno odjeljenje Nikšić

Nadležno za opštine

Nikšić, [avnik i Plužine

Adresa

Alekse Backovića 115 - 81400 Nikšić

Telefon

083/242-453

Telefon/fax

083/242-845

Područno odjeljenje Pljevlja

Nadležno za opštine

Pljevlja i Žabljak

Adresa

Narodne revolucije b.b. - 84210 Pljevlja

Telefon

089/322-039 i 089/322-066

Telefon/fax

089/321-486

Područno odjeljenje Podgorica

Nadležno za opštine

Podgorica, Kolašin i Danilovgrad

Adresa

Trg kralja Nikole 8 - 81000 Podgorica

Telefon

081/269-745, 081/269-747, 081/269-748

Telefon/fax

081/269-746

Područno odjeljenje Herceg Novi

Nadležno za opštinu

Herceg Novi

Adresa

Partizanski put 1 - 85340 H. Novi

Telefon

088/322-982

Telefon/fax

088/323-744

Područno odjeljenje Cetinje

Nadležno za opštinu

Cetinje

Adresa

Bajova 2 - 81250 Cetinje

Telefon

086/231-584

Telefon/fax

086/231-584

 

U okviru Područnog odjeljenja Pljevlja radi Kancelarija u Žabljaku u prostorijama Udruženja penzionera (adresa: Žabljak b.b. - 84220 Žabljak, mob. telefon 069 552375).

U okviru Područnog odjeljenja Berane rade: Kancelarija u Andrijevici (radi ponedjeljkom i srijedom) u prostorijama Udruženja penzionera (adresa: Branka Deletića b.b. - 84320 Andrijevica, telefon 087/243-941), Kancelarija u Rožajama (adresa: 30. septembra b.b. - 84310 Rožaje, telefon 087/274-490) i Kancelarija u Plavu (radi srijedom i petkom, adresa: Maršala Tita b.b. - 84325 Plav, telefon 087/251-225).

Pravna regulativa

Zakonom o penzijskom i invalidskom osiguranju ("Službeni list RCG", br. 54/03, 39/04, 79/04 i 81/04) uređeno je obavezno penzijsko i invalidsko osiguranje na osnovu tekućeg finansiranja. Za sprovođenje tog zakona doneseni su sljedeći podzakonski, odnosno opšti akti:

- Statut Republičkog fonda penzijskog i invalidskog osiguranja ("Službeni list RCG", br. 48/04);

- Uredba o načinu obračuna i utvrđivanju visine sredstava koja se iz Budžeta Republike obezbjeđuju Republičkom fondu penzijskog i invalidskog osiguranja ("Službeni list RCG", br. 22/05);

- Pravilnik o obrazovanju i načinu rada Prvostepene invalidske komisije ("Službeni list RCG", br. 47/04);

- Pravilnik o obrascima prijava podataka za matičnu evidenciju iz penzijskog i invalidskog osiguranja ('Službeni list RCG', br. 5/04);

- Pravilnik o jedinstvenim metodološkim principima za vođenje matične evidencije iz penzijskog i invalidskog osiguranja ("Službeni list RCG", br. 5/04);

- Pravilnik o jedinstvenom kodeksu šifara za unošenje podataka u matičnu evidenciju iz penzijskog i invalidskog osiguranja ("Službeni list RCG", br. 5/04);

- Pravilnik o utvrđivanju osnovica za penzijsko i invalidsko osiguranje za lica zaposlena u inostranstvu ("Službeni list RCG", br. 34/04);

- Pravilnik o utvrđivanju osnovica za penzijsko i invalidsko osiguranje za sveštenike i vjerske službenike ("Službeni list RCG", br. 34/04);

- Pravilnik o utvrđivanju osnovica za penzijsko i invalidsko osiguranje na koje se osiguranici poljoprivrednici mogu osigurati po sopstvenom izboru ("Službeni list RCG", br. 34/04);

- Pravilnik o obimu i sadržini medicinske dokumentacije potrebne u postupku za ostvarivanje prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja ("Službeni list RCG" br. 60/04);

- Pravilnik o utvrđivanju tjelesnih oštećenja ("Službeni list RCG", br. 45/04);

- Pravilnik o utvrđivanju profesionalnih bolesti ("Službeni list RCG", br. 66/04);

- Pravilnik o obrazovanju i načinu rada Drugostepene invalidske komisije ("Službeni list RCG " , br. 35/05);

- Pravilnik o načinu i postupku povraćaja više plaćenog doprinosa za penzijsko i invalidsko osiguranje (" Službeni list RCG", br. 24/05);

- Pravilnik o obavljanju poljoprivredne djelatnosti kao jedinog ili glavnog zanimanja ("Službeni list RCG", br. 25/04);

- Odluka o usklađivanju osnovica, rokovima i načinu plaćanja doprinosa za produženo osiguranje ("Službeni list RCG", br. 31/04).

 

U postupku ostvarivanja prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja primjenjuju se i odredbe Zakona o opštem upravnom postupku ("Službeni list RCG", br. 60/03).